Dynie w oknach i "cukierek albo psikus". Halloween, przywiezione z krajów anglosaskich, od lat 90. wpisuje się w polską jesień - między zabawą a listopadową zadumą.
Aby zrozumieć fenomen Halloween, należy cofnąć się do czasów, gdy na terenach dzisiejszej Irlandii i Wielkiej Brytanii Druidzi obchodzili Samhain. To celtyckie święto końca lata i początku zimy było czasem o podwójnym dnie. Z jednej strony radowano się zakończeniem zbiorów, z drugiej natomiast witano najmroczniejszą porę roku. Wierzono, że w noc Samhain granica między światem żywych a zaświatami staje się na tyle cienka, że duchy zarówno dobre, jak i złe, mogą swobodnie przenikać do naszego świata. Aby odstraszyć te złe mocy i uczcić boga słońca, Luga, palono gigantyczne ogniska, a sam kapłani druidzi, ubrani na czarno, nieśli ze sobą ponacinane rzepy, mające odstraszać demony.
Początki chrześcijaństwa w Europie nie oznaczały końca tych zwyczajów, a raczej ich sprytne przejęcie. W VIII wieku Kościół, walcząc z pogańskimi tradycjami, przeniósł uroczystość Wszystkich Świętych z 13 maja na 1 listopada. Dzień wcześniej, czyli 31 października, stał się Wigilią Wszystkich Świętych – po angielsku All Hallows Eve, co z czasem skróciło się do Halloween. Dwa wieki później opat Odilon z Cluny ustanowił 2 listopada Dzień Zaduszny, tworząc chrześcijański odpowiednik pogańskiej nocy wspomnienia o zmarłych.
Jednak to nie Europa, a Ameryka Północna stała się kolebką dzisiejszej formy Halloween. To irlandzcy imigranci, uciekając przed klęską głodu w XIX wieku, sprowadzili ze sobą swoje zwyczaje. To właśnie na nowym kontynencie święto zaczęło nabierać secularnego, radosnego charakteru. Symboliczny moment nastąpił w 1920 roku w Anoka w Minnesocie, gdzie zorganizowano pierwszą w USA paradę Halloween. Święto zaczęło odchodzić od strachu przed duchami na rzecz zabawy, integracji społeczności i – co kluczowe – komercji. To w Ameryce dynia, bardziej obfita i łatwiejsza w rzeźbieniu niż tradycyjne europejskie buraki czy rzepy, stała się królową dekoracji, a zwyczaj „cukierek albo psikus” (trick or treat) na stałe wpisał w kalendarz.
Dziś Halloween to globalny biznes i popkulturowy fenomen. W drugiej połowie XX wieku wróciło do Europy Zachodniej, a po upadku żelaznej kurtyny zawitało również do Polski, gdzie szybko zdobyło zwolenników, zwłaszcza wśród młodzieży. Obok „cukierka albo psikusa” popularne stały się imprezy tematyczne i tzw. „straszne farmy”, które przenoszą klimat horrorów filmowych do rzeczywistości.
Ta ekspansja nie obyła się bez kontrowersji. W Polsce Halloween spotkało się z krytyką ze strony Kościoła katolickiego, prawosławnego i innych denominacji, które wskazują na jego pogańskie korzenie i powiązania z kultem Szatana. Protestują również słowiańscy rodzimowiercy, opowiadając się za kultywaniem rodzimej tradycji Dziadów. Dla wielu krytyków jest to sztuczny, importowany zwyczaj, który zakłóca autentyczny, refleksyjny nastrój Wszystkich Świętych i Zaduszek.
Mimo to Halloween pozostaje niezwykle odpornym i plastycznym świętem. Przetrwało upadek imperiów, reformację religijną i podróże przez ocean. Dowodzi, jak głęboka jest ludzka potrzeba rytuału, który pozwala na choćby chwilowe zmierzenie się z mrokiem, śmiercią i tym, co nieznane. Czy w polskiej rzeczywistości stanie się kolejnym komercyjnym świętem, czy może z czasem zaadaptuje się do lokalnych tradycji? Tego nie wie jeszcze nikt. Jedno jest pewne – ta niespokojna duchowa podróż wciąż trwa.
Opracowanie redakcyjne
Przekaż dalej
Dodaj do źródeł w Google
Politechnika czy uniwersytet? 16 politechnik w Polsce, kierunki studiów i zarobki inżynierów 2027/2028
Zanim zgaśnie światło. Jak naprawdę wyglądały pierwsze 48 godzin po paraliżu sieci elektroenergetycznej?
Cyfryzacja uczelni to coś więcej niż zamiana papieru na PDF. Jak technologia może naprawdę uprościć akademicką codzienność?
Studia w Twoim rytmie. Sprawdź, jak WSKZ wspiera łączenie nauki z codziennością
Ostatni moment na studia! Zgarnij 1000 zł zniżki z bonem „Last Minute 2”!
