Zmiany w podstawie programowej z języka polskiego i towarzyszące im ograniczenie listy obowiązkowych lektur wywołują dyskusję o tym, w jaki sposób powinniśmy dziś kształtować kompetencje czytelnicze i kulturowe młodych ludzi.
To, co dzieje się obecnie w polskich szkołach nie jest zjawiskiem odosobnionym – podobne debaty od lat toczą się w systemach edukacyjnych na całym świecie, na przykład w Stanach Zjednoczonych. Warto spojrzeć na ten problem szerzej: nie przez pryzmat tego, co zostało z listy usunięte czy do niej dodane, ale jakie metody dydaktyczne rzeczywiście sprzyjają rozwijaniu krytycznego myślenia, wrażliwości kulturowej i autentycznej przyjemności z lektury.
Nowa podstawa programowa – większa swoboda, większa odpowiedzialność
Nowa podstawa programowa zakłada odejście od rozbudowanej listy lektur obowiązkowych i pozostawia nauczycielom większą swobodę w wyborze tekstów, które będą omawiać z uczniami. Taki ruch wydaje się sensowny, o ile będzie towarzyszyło mu świadome dbanie o jakość i różnorodność proponowanej literatury. Kluczowe jest to, by uczniowie nie ograniczali się wyłącznie do kilku rodzimych klasyków czy jednego nurtu literackiego, ale mogli czerpać z szerokiego repertuaru tekstów, także tych, które kształtowały wyobraźnię czytelników na całym świecie – od Steinbecka, przez Bułhakowa, po Márqueza. Włączenie klasyki światowej nie tylko poszerza horyzonty, lecz także uczy kontekstu i pozwala zrozumieć, że literatura to uniwersalny język doświadczeń i emocji.
Między fragmentem a całością – lekcja z doświadczeń amerykańskich
Sama lista, dłuższa lub krótsza, to jednak za mało, by rozwiązać realny problem edukacyjny. Z doświadczeń amerykańskiego liceum online i obserwacji praktyk w amerykańskich szkołach wynika, że największym wyzwaniem nie jest to, co uczniowie „powinni” przeczytać, ale to, czy rzeczywiście czytają i rozumieją tekst, z którym pracują. W polskiej szkole obowiązek przyswojenia całej powieści często kończy się sięgnięciem po streszczenie. W Stanach Zjednoczonych z kolei można zauważyć odwrotny trend – zamiast pełnych dzieł uczniowie coraz częściej dostają fragmenty - krótkie teksty lub omówienia. Powód jest zrozumiały: łatwiej utrzymać uwagę młodego czytelnika, gdy tekst jest krótszy, bardziej przystępny, a presja testów i programowych wymagań nie pozwala na głęboką analizę wielowątkowych powieści. Tyle że takie rozwiązanie ma również swoje wady – ogranicza możliwość obcowania z pełnym dziełem literackim, jego rytmem, językiem i strukturą, a więc z tym, co w literaturze najważniejsze.
Czytanie jako doświadczenie – droga ku nowoczesnej humanistyce
Prawdziwym wyzwaniem współczesnej edukacji humanistycznej jest znalezienie równowagi między wyborem a głębią. Uczniowie powinni mieć możliwość pracy z różnymi tekstami – od krótszych, które pozwalają ćwiczyć analizę i interpretację, po dłuższe, wymagające wytrwałości, systematyczności i umiejętności dostrzegania całościowych przesłań. W takiej równowadze kryje się największa wartość. Amerykańskie doświadczenia pokazują, że gdy nauczyciel decyduje się na wspólne czytanie całego utworu – choćby krótkiej powieści Steinbecka – uczniowie reagują inaczej: zaczynają żyć historią, wchodzą w dialog z bohaterami, przeżywają emocje. To moment, w którym literatura przestaje być szkolnym obowiązkiem, a staje się autentycznym doświadczeniem.
W JDJ International Open Schools staramy się przenosić te doświadczenia na grunt międzynarodowy. Nasi uczniowie pracują zarówno z pełnymi dziełami literackimi, jak i krótszymi formami, ale najważniejsze jest to, że nie pozostają z tekstem sami. Czytanie staje się wspólnym procesem rozłożonym w czasie, opartym na wymianie myśli z nauczycielem, zadawaniu pytań i poszukiwaniu sensów. Nie ma miejsca na drogę na skróty, a jednocześnie uczniowie mają poczucie, że literatura dotyczy ich bezpośrednio, mówi o ich doświadczeniach i emocjach.
Nowoczesna edukacja humanistyczna powinna odchodzić od modelu „zaliczenia” lektury i zmierzać w stronę autentycznego doświadczenia czytelniczego. Nie chodzi o to, by młody człowiek przeczytał określoną liczbę stron czy opanował listę tytułów, ale by nauczył się czytać ze zrozumieniem, by literatura stawała się dla niego przestrzenią dialogu, refleksji i budowania tożsamości. W tym sensie zmiany w kanonie lektur mogą być szansą – pod warunkiem, że nie skończą się na zastąpieniu jednego spisu tytułów innym, ale będą początkiem poważnej rozmowy o tym, jak chcemy rozwijać kompetencje kulturowe i czytelnicze młodego pokolenia.
JDJ International Open Schools (JDJ IOS) to nowoczesna marka edukacyjna należąca do grupy JDJ Bachalski. Działamy we współpracy ze sprawdzonymi, akredytowanymi dostawcami programów nauczania oraz instytucjami edukacyjnymi z całego świata — a podstawą tej współpracy jest ponad trzydziestoletnia obecność JDJ na rynku edukacji zagranicznej.
Od 1990 roku zapewniamy dostęp do edukacji międzynarodowej dla dzieci, młodzieży i dorosłych — organizując kursy językowe oraz naukę w szkołach średnich na całym świecie. Do 2011 roku rozwijaliśmy ogólnopolską sieć szkół językowych JDJ Bachalski, obejmującą 28 placówek, w tym również w Czechach i na Słowacji.
Z oferty JDJ Bachalski skorzystało dotychczas około 200 000 osób — ponad 130 000 podjęło naukę za granicą, a blisko 80 000 uczyło się w naszych szkołach językowych.
Dziś tę tradycję kontynuujemy w nowej formie. Powołane do życia w 2020 roku JDJ IOS daje dostęp do amerykańskiej edukacji online — z dowolnego miejsca, bez konieczności wyjazdu i bez obowiązkowych zajęć grupowych w czasie rzeczywistym. Nauka odbywa się w elastycznej formule, we własnym tempie, z indywidualnym wsparciem mentorów edukacyjnych — łącząc swobodę amerykańskiej edukacji domowej z niezbędnymi elementami tradycyjnej szkoły, za ułamek kosztów czesnego w stacjonarnych szkołach międzynarodowych. To rozwiązanie skrojone na potrzeby XXI wieku. Przedsięwzięcie współtworzy i prowadzi Wojciech Bachalski, syn założyciela grupy, Dariusza Jacka Bachalskiego.
Opracowanie redakcyjne
Przekaż dalej
Dodaj do źródeł w Google
Politechnika czy uniwersytet? 16 politechnik w Polsce, kierunki studiów i zarobki inżynierów 2027/2028
Zanim zgaśnie światło. Jak naprawdę wyglądały pierwsze 48 godzin po paraliżu sieci elektroenergetycznej?
Cyfryzacja uczelni to coś więcej niż zamiana papieru na PDF. Jak technologia może naprawdę uprościć akademicką codzienność?
Studia w Twoim rytmie. Sprawdź, jak WSKZ wspiera łączenie nauki z codziennością
Ostatni moment na studia! Zgarnij 1000 zł zniżki z bonem „Last Minute 2”!
