Niedawna wypowiedź wiceminister edukacji Katarzyny Lubnauer dotycząca braku możliwości przeprowadzenia egzaminów klasyfikacyjnych online dla uczniów w edukacji domowej otworzyła istotną debatę o kierunku rozwoju polskiej szkoły.
Kluczowym argumentem, który przeważył szalę na niekorzyść cyfrowej formy sprawdzania wiedzy, stała się obawa przed brakiem samodzielności uczniów i powszechnym zjawiskiem ściągania.
Z perspektywy osoby działającej w branży amerykańskiej edukacji online - dostarczanej również polskim uczniom realizującym obowiązek nauki w szkołach zagranicznych- problem ten wygląda zupełnie inaczej. Doświadczenie praktyczne pokazuje, że trudności z rzetelnością oceniania nie wynikają z samego faktu prowadzenia egzaminów online, lecz z niedostosowania metod dydaktycznych i narzędzi ewaluacji do realiów współczesnej edukacji.
Technologia jako jedno z narzędzi, nie panaceum
Debata o ściąganiu na egzaminach online często pomija jeden podstawowy fakt: technologia umożliwiająca skuteczny nadzór nad zdającym istnieje od lat i jest stale udoskonalana. Już w 2019 roku, podczas wizyty w siedzibie Huawei w Pekinie, miałem okazję zobaczyć systemy wdrożone w chińskich szkołach. Najlepszym przykładem są kamery zintegrowane z AI, analizujące mikroekspresje twarzy i zachowanie uczniów. To, co kilka lat temu wyglądało jak eksperyment, dziś jest rozwiązaniem dojrzałym i powszechnie dostępnym. Wyspecjalizowane platformy proctoringu stosowane przez największe instytucje certyfikacyjne na świecie wykorzystują biometrię behawioralną - analizę dynamiki pisania na klawiaturze czy ruchów gałek ocznych i mikroekspresji twarzy - do ciągłego uwierzytelniania tożsamości zdającego.
Oczywiście nie jest to kierunek, w którym szkoły online działające na rynku europejskim chciałyby podążać w pełni - i słusznie. Europejczycy są szczególnie wrażliwi na wszelkie przejawy inwigilacji, a granica między uzasadnionym nadzorem egzaminacyjnym a naruszeniem prywatności jest przedmiotem żywej debaty społecznej i regulacji prawnych. W JDJ IOS, gdzie polscy uczniowie realizują zdalnie program American High School, stosujemy rozwiązania proporcjonalne: narzędzia do detekcji AI i plagiatu zintegrowane z platformą edukacyjną, które identyfikują zarówno treści generowane przez modele językowe, jak i użycie translatorów jako formę niedozwolonej pomocy.
Technologia stanowi tu jednak ostatnią linię obrony. Prawdziwa odpowiedź na problem ściągania nie leży w nadzorze, lecz w tym, co i w jaki sposób oceniamy.
Ocenianie kształtujące kontra podsumowujące - właściwe pytanie
Polska szkoła opiera się w przeważającej mierze na ocenianiu podsumowującym - wiedza jest weryfikowana głównie w kluczowych momentach: na końcu semestru, przed klasyfikacją czy podczas egzaminu. To model, który od dekad generuje zjawisko powszechnie znane jako "3Z" - zakuć, zdać, zapomnieć. W takim systemie pokusa oszukiwania jest strukturalnie wbudowana w logikę procesu: uczeń widzi jeden decydujący moment i ma silny bodziec, by zaryzykować - niezależnie od tego, czy egzamin odbywa się w sali, czy przed ekranem komputera. Problem nie leży w formie egzaminu, lecz w stawianiu wszystkiego na jedną kartę.
Dojrzałe systemy edukacji online - w tym amerykańskie szkoły wyspecjalizowane w nauczaniu zdalnym, które wypracowały swój model na długo przed pandemią - działają według odmiennej logiki. Polega ona na ocenianiu kształtującym, w którym kompetencje sprawdza się wielokrotnie i w różnych formach. Zamiast testów wyboru opartych na zapamiętywaniu dat czy definicji, uczniowie realizują rozbudowane projekty badawcze wymagające syntezy wielu źródeł, przygotowują podcasty, nagrania wideo czy prezentacje, w których bronią własnych tez. Nauczyciel nie jest tu sędzią wydającym jednorazowy wyrok, lecz partnerem dostarczającym informacji zwrotnej na każdym etapie. To on, znając silne i słabe strony ucznia, najszybciej zauważy anomalię w nadesłanej pracy. W takim środowisku ściąganie staje się nie tylko trudniejsze, ale wręcz bezcelowe, a aktualne rozwiązania AI nie zastąpią nauczycielskiego instynktu. Nie bez powodu raporty World Economic Forum i OECD jednoznacznie wskazują na myślenie krytyczne i złożone rozwiązywanie problemów jako kluczowe kompetencje współczesnego rynku pracy - i właśnie te kompetencje ocenianie kształtujące rozwija, podczas gdy tradycyjny egzamin je pomija.
Akredytowane amerykańskie i międzynarodowe szkoły online - działające od lat według sprawdzonych standardów i poddające się regularnym zewnętrznym przeglądom jakości - traktują cyfrową weryfikację wiedzy jako naturalny element procesu kształcenia, a nie jako ryzyko. Zamiast zamykać się na rozwiązania cyfrowe, warto zapytać: dlaczego polski model oceniania wciąż premiuje odtwórczość kosztem myślenia? Niezależnie od tego, czy egzamin odbywa się online czy w Sali.
Piszę to nie tylko jako osoba zawodowo związana z amerykańskim liceum online, ale również jako ojciec i jeden z wielu Polaków mieszkających za granicą, którzy zadają sobie pytanie: czy warto wracać z dziećmi do kraju, w którym szkoła wciąż premiuje odtwórczość kosztem myślenia? To jest właściwe pytanie, na które MEN powinno odpowiedzieć w pierwszej kolejności.
JDJ International Open Schools (JDJ IOS) to nowoczesna marka edukacyjna należąca do grupy JDJ Bachalski. Działamy we współpracy ze sprawdzonymi, akredytowanymi dostawcami programów nauczania oraz instytucjami edukacyjnymi z całego świata — a podstawą tej współpracy jest ponad trzydziestoletnia obecność JDJ na rynku edukacji zagranicznej.
Od 1990 roku zapewniamy dostęp do edukacji międzynarodowej dla dzieci, młodzieży i dorosłych — organizując kursy językowe oraz naukę w szkołach średnich na całym świecie. Do 2011 roku rozwijaliśmy ogólnopolską sieć szkół językowych JDJ Bachalski, obejmującą 28 placówek, w tym również w Czechach i na Słowacji.
Z oferty JDJ Bachalski skorzystało dotychczas około 200 000 osób — ponad 130 000 podjęło naukę za granicą, a blisko 80 000 uczyło się w naszych szkołach językowych.
Dziś tę tradycję kontynuujemy w nowej formie. Powołane do życia w 2020 roku JDJ IOS daje dostęp do amerykańskiej edukacji online — z dowolnego miejsca, bez konieczności wyjazdu i bez obowiązkowych zajęć grupowych w czasie rzeczywistym. Nauka odbywa się w elastycznej formule, we własnym tempie, z indywidualnym wsparciem mentorów edukacyjnych — łącząc swobodę amerykańskiej edukacji domowej z niezbędnymi elementami tradycyjnej szkoły, za ułamek kosztów czesnego w stacjonarnych szkołach międzynarodowych. To rozwiązanie skrojone na potrzeby XXI wieku. Przedsięwzięcie współtworzy i prowadzi Wojciech Bachalski, syn założyciela grupy, Dariusza Jacka Bachalskiego.
Opracowanie redakcyjne
Przekaż dalej
Dodaj do źródeł w Google
Politechnika czy uniwersytet? 16 politechnik w Polsce, kierunki studiów i zarobki inżynierów 2027/2028
Zanim zgaśnie światło. Jak naprawdę wyglądały pierwsze 48 godzin po paraliżu sieci elektroenergetycznej?
Cyfryzacja uczelni to coś więcej niż zamiana papieru na PDF. Jak technologia może naprawdę uprościć akademicką codzienność?
Studia w Twoim rytmie. Sprawdź, jak WSKZ wspiera łączenie nauki z codziennością
Ostatni moment na studia! Zgarnij 1000 zł zniżki z bonem „Last Minute 2”!
